Soorten verzuim: verschillen, voorbeelden en uitleg

Waarom onderscheid maken tussen soorten verzuim?

Een verzuimpercentage vertelt niet het hele verhaal. Een hoog percentage kan worden veroorzaakt door enkele langdurige verzuimgevallen, maar ook door veel korte ziekmeldingen. Door behalve het percentage ook de duur, frequentie en achtergrond te bekijken, ontstaan patronen die aanknopingspunten geven voor verzuimbeleid en begeleiding.

Meer informatie op Arboportaal

De verschillende indelingen kunnen elkaar overlappen. Een werknemer kan bijvoorbeeld frequent kortdurend verzuimen door terugkerende mentale klachten. Ook kan iemand met een chronische aandoening langdurig uitvallen of juist blijven werken met passende aanpassingen.​

Verzuim ingedeeld naar tijdsduur

Er bestaat geen algemeen wettelijk vastgelegde grens tussen kortdurend, middellang en langdurig verzuim. Organisaties en arbodiensten kunnen daarom verschillende definities gebruiken. Het CBS gebruikt voor statistieken bijvoorbeeld eigen duurklassen, terwijl in de verzuimpraktijk zes weken vaak als belangrijk omslagpunt wordt gezien vanwege de probleemanalyse.

Kortdurend verzuim

Kortdurend verzuim duurt meestal enkele dagen tot enkele weken. Denk aan griep, een infectie of een kortdurende lichamelijke klacht. Vaak herstelt de werknemer zonder uitgebreide begeleiding.

Ook bij kort verzuim blijft goed contact belangrijk. Wanneer korte ziekmeldingen zich regelmatig herhalen, kan er namelijk sprake zijn van frequent verzuim en is het verstandig om samen te onderzoeken wat er speelt.

Middellang verzuim

Bij middellang verzuim duurt het herstel langer, maar is er doorgaans nog een redelijk duidelijk vooruitzicht op terugkeer. De werkgever en werknemer houden contact en bekijken welke ondersteuning of tijdelijke aanpassingen nodig zijn.

Naarmate de zesde ziekteweek nadert, krijgt de formele begeleiding volgens de Wet verbetering poortwachter een grotere rol. De bedrijfsarts stelt dan een probleemanalyse op en werkgever en werknemer onderzoeken welke werkalternatieven mogelijk zijn.

Langdurig verzuim

Van langdurig verzuim wordt in de praktijk vaak gesproken wanneer een werknemer langer dan zes weken uitvalt. De begeleiding wordt dan intensiever en de wettelijke stappen rondom re-integratie spelen een grotere rol.

Langdurig verzuim kan samenhangen met lichamelijke of mentale klachten, een chronische aandoening of een combinatie van medische, persoonlijke en werkgerelateerde factoren. Vanaf de eerste ziektedag wordt gewerkt aan herstel en terugkeer naar werk. Bij langer durend verzuim krijgt het zoeken naar duurzaam passend werk steeds meer nadruk.

Bekijk voor het volledige proces ons kennisdossier Re-integratie van A tot Z.

Frequent verzuim

Frequent verzuim betekent dat een werknemer zich binnen een bepaalde periode meerdere keren ziek meldt. Veel organisaties spreken bijvoorbeeld van frequent verzuim bij drie of meer ziekmeldingen binnen twaalf maanden, maar dit is geen wettelijke norm.

Bron: Ondernemen met Personeel

De afzonderlijke ziekmeldingen kunnen kort zijn, terwijl het terugkerende patroon toch aandacht vraagt. Mogelijke achtergronden zijn terugkerende gezondheidsklachten, hoge werkdruk, spanningen op het werk of omstandigheden buiten het werk.

Een open frequentverzuimgesprek kan helpen om patronen te herkennen en samen te bekijken welke ondersteuning nodig is.

Verzuim ingedeeld naar kleur

De termen wit, grijs, zwart en roze verzuim worden in de praktijk gebruikt om te beschrijven hoe ziekte, inzetbaarheid en aanwezigheid zich tot elkaar verhouden. Het zijn geen medische diagnoses en ook geen begrippen uit de wet.

Gebruik deze indeling daarom zorgvuldig. Een werkgever mag niet zelf beoordelen of iemand medisch gezien ziek is. Die beoordeling hoort bij de bedrijfsarts.

Wit verzuim

Bij wit verzuim is duidelijk sprake van ziekte of een medische beperking waardoor de werknemer niet of minder kan werken. Denk aan griep, herstel na een operatie of ernstige psychische klachten.

De ziekmelding is verklaarbaar vanuit de gezondheidssituatie. Dat betekent overigens niet automatisch dat iemand helemaal niet kan werken. Afhankelijk van de belastbaarheid kunnen aangepaste werkzaamheden mogelijk zijn.

Grijs verzuim

Bij grijs verzuim is niet direct duidelijk in hoeverre de klachten het verzuim volledig verklaren. Er kan sprake zijn van echte klachten, terwijl ook werkdruk, motivatie, privéproblemen of spanningen op het werk invloed hebben.

Grijs verzuim vraagt niet om wantrouwen, maar om een zorgvuldig gesprek. De werkgever bespreekt de werksituatie en mogelijke ondersteuning. De bedrijfsarts beoordeelt de medische belastbaarheid.

Zwart verzuim

Met zwart verzuim wordt bedoeld dat een werknemer zich ziek meldt terwijl er geen sprake is van ziekte of arbeidsongeschiktheid.

Een werkgever moet zeer terughoudend zijn met dit oordeel. Alleen een bevoegde professional kan de medische belastbaarheid beoordelen. Een vermoeden is geen bewijs en beschuldigingen kunnen de arbeidsrelatie ernstig beschadigen.

Roze verzuim

Roze verzuim wordt ook wel presenteïsme genoemd. De werknemer is wel aanwezig, maar kan door ziekte of klachten niet volledig of verantwoord functioneren.

Strikt genomen is dit geen afwezigheid, maar het kan wel grote gevolgen hebben. Doorwerken met klachten kan het herstel vertragen, de productiviteit verminderen en uiteindelijk leiden tot langdurige uitval.

Een veilige werkomgeving, tijdig contact en tijdelijke aanpassingen kunnen helpen om verdere uitval te voorkomen.

Verzuim ingedeeld naar de aard van de klachten

Naast duur en kleur kan verzuim worden bekeken vanuit de aard van de klachten. Daarbij wordt vaak onderscheid gemaakt tussen lichamelijk en mentaal verzuim. Beide kunnen kortdurend, terugkerend of chronisch zijn.

Lichamelijk verzuim

Lichamelijk verzuim ontstaat door fysieke klachten, een ziekte, blessure of medische behandeling. Voorbeelden zijn rugklachten, een gebroken been, herstel na een operatie of een chronische lichamelijke aandoening.

De invloed op het werk verschilt per persoon en functie. Met een aangepaste werkplek, andere taken, hulpmiddelen of een tijdelijke urenopbouw kan werken soms gedeeltelijk mogelijk blijven.

Mentaal verzuim

Mentaal verzuim hangt samen met psychische of psychosociale klachten. Denk aan stress, overspannenheid, een burn-out, angstklachten, depressieve klachten of gevolgen van ingrijpende gebeurtenissen.

Mentale klachten zijn niet altijd zichtbaar. Dat maakt duidelijke communicatie en passende begeleiding extra belangrijk. De bedrijfsarts beoordeelt de belastbaarheid; de werkgever hoeft de diagnose niet te kennen

Verzuim ingedeeld naar het verloop van de klachten

Naast de duur, kleur en aard van het verzuim is ook het verloop van de klachten belangrijk. Sommige aandoeningen herstellen volledig, terwijl andere blijvend of terugkerend zijn. Dat zegt niet automatisch iets over de mogelijkheden om te werken.

Niet-chronische klachten

Niet-chronische klachten zijn tijdelijk van aard. Met behandeling, rust of revalidatie is volledig of grotendeels herstel vaak mogelijk. De duur van het herstel verschilt per situatie.

Voorbeelden zijn:

• een botbreuk;
• een hernia;
• een burn-out;
• een depressie;
• een operatie met herstelperiode;
• een sportblessure.

Tijdens het herstel wordt gekeken welke werkzaamheden al mogelijk zijn en hoe de belastbaarheid verantwoord kan worden opgebouwd.

Chronische klachten

Chronische aandoeningen verdwijnen meestal niet volledig, maar dat betekent niet dat iemand niet meer kan werken. Veel mensen met een chronische aandoening zijn, met de juiste ondersteuning of aanpassingen, duurzaam of meer duurzaam inzetbaar.

Voorbeelden zijn:

Lichamelijk

• Multiple sclerose (MS)
• Reuma
• Diabetes
• Parkinson
• Chronische rugklachten

Mentaal of neurodivergent

• Niet-aangeboren hersenletsel (NAH)
• ADHD
• Autisme (ASS)
• Bipolaire stoornis
• Chronische angststoornissen

Bij chronische aandoeningen ligt de nadruk vaak minder op volledig herstel en meer op het vinden van een goede balans tussen belastbaarheid, werk en herstel. Dat kan betekenen dat werkzaamheden, werktijden of de werkomgeving structureel worden aangepast.

Het uitgangspunt blijft daarbij hetzelfde: duurzaam passend werk, waarbij wordt gekeken naar wat iemand wél kan en nodig heeft om op een gezonde manier zo lang mogelijk te blijven werken.

De oorzaak is niet altijd alleen medisch

Verzuim heeft vaak meerdere oorzaken. Een lichamelijke of mentale klacht kan samenhangen met werkdruk, een arbeidsconflict, privéomstandigheden of een gebrek aan herstelmogelijkheden. Een arbeidsconflict is op zichzelf geen ziekte, maar kan wel gezondheidsklachten veroorzaken die tot ziekteverzuim leiden.

Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de ziekmelding te kijken. Goede verzuimbegeleiding houdt rekening met de mens, het werk en de organisatie, zonder dat de werkgever op de stoel van de bedrijfsarts gaat zitten.

Lees ook over het huis van werkvermogen voor meer inzicht over de factoren die meespelen bij een goede werkbalans.

Wat betekent de soort verzuim voor de aanpak?

De indeling helpt om de juiste vragen te stellen:

• Gaat het om een eenmalige ziekmelding of ontstaat een terugkerend patroon?
• Is kort herstel te verwachten of is langdurige begeleiding nodig?
• Zijn tijdelijke aanpassingen voldoende?
• Spelen er naast medische klachten ook factoren in het werk?
• Wat is nodig om duurzaam en verantwoord te kunnen functioneren?

De antwoorden bepalen mede welke stappen passend zijn. Dat kan variëren van een goed gesprek en tijdelijke werkaanpassingen tot begeleiding door de bedrijfsarts, coaching, een arbeidsdeskundig onderzoek of een uitgebreider re-integratietraject.

Hoe ondersteunt People in Place?

Iedere verzuimsituatie vraagt om een eigen aanpak. People in Place kijkt naar de samenhang tussen mens, werk en organisatie. We ondersteunen werkgevers en werknemers onder andere met persoonlijke coaching, begeleiding bij mentaal verzuim, arbeidsdeskundig onderzoek, mediation en re-integratietrajecten.

Het doel is niet alleen een snelle terugkeer, maar vooral werk dat verantwoord, passend en duurzaam vol te houden is.

Disclaimer

De begrippen en indelingen op deze pagina zijn bedoeld om verschillende vormen van verzuim inzichtelijk te maken. De grenzen en definities kunnen per organisatie, arbodienst of onderzoek verschillen. Ze vormen geen medische of juridische beoordeling. Laat de belastbaarheid van een werknemer altijd beoordelen door de bedrijfsarts.